Eerder onderzoek naar de ondertiteling van verbale humor omvat een aantal studies met een focus op Germaanse talen (Jaki, 2016; Schröter, 2005). Schröter (2005) analyseert de ondertiteling van familiefilms; Jaki (2016) de Duitse ondertiteling van Amerikaanse sitcoms. Voor de categorisering van verbale humor in deze studie wordt de indeling van Jaki (2016, p. 364) gehanteerd, gezien het vergelijkbare onderzoeksthema. Zij onderscheidt de volgende categorieën: A) homonymie, B) polysemie, C) paronymie, D) fraseologische aanpassingen, E) letterlijke interpretaties van figuurlijk taalgebruik, F) creatieve lexicale blends en neologismen, en G) rijmen en alliteraties.

Homonymie, polysemie en paronymie worden beschouwd als vormen van woordspelingen. Fraseologische aanpassingen verwijzen naar elke bewuste manipulatie van een vaste opeenvolging van woorden (Jaki, 2016, p. 366). Bij een letterlijke interpretatie van figuurlijk taalgebruik wordt de uitdrukking niet aangepast, maar letterlijk geïnterpreteerd, wat kan leiden tot een humoristische situatie. In vergelijking met de andere categorieën van humor zijn vooral creatieve lexicale blends en neologismen sterk contextafhankelijk: ze verwijzen naar een nieuw begrip of geven een nieuwe label aan een bestaand begrip (Schröter, 2005, p. 267). Schröter (2005, p. 298) rekent rijmen en alliteraties tot verbale humor wanneer de herhaling van klanken met humoristische intentie wordt gebruikt.

De vertaling van verbale humor gaat gepaard met uiteenlopende uitdagingen, waarvoor verschillende classificatiemodellen werden ontwikkeld, onder meer door Gottlieb (1997), Delabastita (1996) en Belz (2008). De categorisering van Jaki (2016) bouwt voort op de modellen van Delabastita (1996) en Belz (2008) en is specifiek ontworpen voor de analyse van verschillende vormen van verbale humor in ondertiteling. Aangezien deze studie een gelijkaardig onderzoeksobject heeft, wordt dit model hier gehanteerd als analysekader. Jaki (2016, pp. 364-365) onderscheidt de volgende strategieën: 1) letterlijke vertaling met behoud van humor, 2) equivalentie A (zelfde vorm van verbale humor), 3) equivalentie B (andere vorm van verbale humor), 4) overname, 5) neutralisering, en 6) weglating.

Strategie 1 betreft een letterlijke vertaling waarbij het humoristische effect behouden blijft. Uit eerder onderzoek blijkt dat bij de meeste vormen van verbale humor vaak letterlijke vertalingen worden toegepast, waarbij het humoristische effect behouden blijft of verloren gaat (Jaki, 2016; Schröter, 2005). Schröter (2005) toont aan dat polysemie in ongeveer de helft van de gevallen letterlijk vertaald kan worden. Dit schrijft hij toe aan vergelijkbare polysemische relaties in verschillende talen, zoals Duits, Deens, Noors en Zweeds ten opzichte van Engels. Jaki (2016, pp. 372-373) bevestigt eveneens dat polysemie vaak letterlijk wordt vertaald. Fraseologische aanpassingen en letterlijke interpretaties van figuurlijk taalgebruik worden in beide onderzoeken ook voornamelijk letterlijk vertaald. Volgens Schröter (2005, p. 246) kan dit worden verklaard door overeenkomsten tussen fraseologische en figuurlijke uitdrukkingen in verwante talen (in dit geval Germaanse talen). In tegenstelling tot andere vormen van verbale humor zijn rijmen en alliteraties sterker vormgebonden, waardoor directe vertalingen die het humoristische effect behouden minder succesvol zouden zijn (Schröter, 2005, pp. 344-345).

Strategie 2 (equivalentie A) houdt in dat een vorm van verbale humor wordt vertaald door dezelfde vorm, met behoud van het humoristische effect, bijvoorbeeld een rijm door een ander rijm. Strategie 3 (equivalentie B) gaat uit van een vertaling waarbij een vorm van verbale humor wordt vertaald door een andere vorm van verbale humor met behoud van het humoristische effect, bijvoorbeeld wanneer een paroniem wordt vertaald door een rijm in de doeltekst. Strategie 4 verwijst naar een overname van de verbale humor uit de brontekst. Deze strategie werd in het onderzoek van Schröter (2005) en Jaki (2016) vaak toegepast bij creatieve lexicale blends en neologismen door het materiaal uit de brontekst ongewijzigd over te nemen in de doeltekst. Bij strategie 5 wordt de grap geneutraliseerd, waardoor het humoristische effect verloren gaat in de doeltekst. Dit is vaak het geval bij paroniemen en homoniemen, waarbij de verbale humor meestal niet wordt overgebracht naar de doeltekst en dus verloren gaat (Schröter, 2005). Ten slotte wordt bij strategie 6 de volledige uiting, inclusief de verbale humor, weggelaten.

In de dragcultuur en het bijbehorende drag lingo speelt (verbale) humor een centrale rol. Volgens Passa (2021, p. 351) zijn performance en parodie fundamentele kenmerken van drag. Daarbij verwijst hij naar RuPaul, die stelt dat dragqueens sociale en gendergerelateerde patronen deconstrueren via parodie en satire (2010, geciteerd in Passa, 2021, p. 351). Daarom wordt gesproken van een sociolect van dragqueens, ook wel drag lingo genoemd (Passa, 2022, p. 225). Dit sociolect wordt gekenmerkt door onder meer gender crossing (zoals shero in plaats van hero) en creatieve lexicale blends en neologismen met verwijzingen naar de Amerikaanse popcultuur (Passa, 2021, p. 369). Omdat het drag lingo sterk verankerd is in de Engelse taal en Amerikaanse cultuur, is het niet eenvoudig dit sociolect om te zetten naar een andere taal (Passa, 2021, pp. 350-351). De vertaling ervan veronderstelt een vergelijkbaar referentiekader in de doelcultuur (Passa, 2021, pp. 367-368). Humor in deze context is immers sociaal en cultureel ingebed en steunt op gedeelde voorkennis binnen de gemeenschap (Díaz-Cintas & Remael, 2020), waardoor het succes van de vertaling mede afhangt van de mate waarin het doelpubliek over vergelijkbare referentiekaders beschikt.

Taal en humor zijn bijgevolg van groot belang in de wereld van drag in het algemeen en in het programma RPDR in het bijzonder. Het is daarom cruciaal dat deze elementen behouden blijven in de vertaling. Verschillende onderzoekers hebben de vertaling van drag lingo en woordspelingen in RPDR in Romaanse talen al bestudeerd (Fusco, 2020; Palacios Sánchez & Zárate Granados, 2019; Passa, 2021; Pérez i Sampietro, 2018) en vastgesteld dat het taalgebruik vaak geneutraliseerd of weggelaten werd. Ook de vertalingen van drag lingo naar het Duits en het Nederlands zijn recent onderzocht door Jaki (2025). Zij stelde vast dat weglating doorgaans de meest gebruikte strategie is wanneer een uitdrukking geen essentiële syntactische of semantische functie heeft binnen een zin. Dit geldt bijvoorbeeld voor het veelvuldige gebruik van girl. Deze bevinding sluit aan bij eerder onderzoek van Fusco (2020) en Palacios Sánchez & Zárate Granados (2019). In andere gevallen worden letterlijke vertalingen en neutraliseringen vaak toegepast.

Het proces van ondertiteling zet gesproken taal om in geschreven tekst die synchroon met het beeld loopt. Hierbij moet de vertaler rekening houden met tijd- en ruimtebeperkingen, wat het vertalen van humor, vooral verbale humor, bijzonder uitdagend maakt. Binnen de audiovisuele vertaalstudies heeft humor de afgelopen jaren expliciet erkenning gekregen als een afzonderlijk onderzoeksdomein dat wordt aangeduid als audiovisuele humorvertaling (AVHT) (Zabalbeascoa, 2020). Deze benadering vertrekt vanuit de vaststelling dat audiovisuele humor niet louter taalkundig is, maar in interactie met culturele referenties, multimodale elementen en productie- of distributiecontexten ontstaat. Ook in deze studie wordt verbale humor in ondertiteling binnen dit bredere kader benaderd. Onderzoek toont aan dat verbale humor vaak verloren gaat in ondertiteling (Gottlieb, 1997; Jaki, 2016; Schröter, 2005; Williamson & de Pedro Ricoy, 2014). Dit verlies kan worden toegeschreven aan vier factoren:

Vooral de laatste twee factoren zijn bepalend voor vertaalkeuzes in ondertiteling en worden hieronder kort toegelicht.

De interactie tussen de visuele en de auditieve modus in audiovisuele media maakt dat multimodaliteit een cruciale rol speelt bij de ondertiteling van verbale humor. Schröter (2005, p. 28) benadrukt dat de oorspronkelijke dialoog altijd aanwezig blijft, wat de keuzes van de vertaler beïnvloedt, vooral bij talen die nauw verwant zijn aan de brontaal. Dat is bijvoorbeeld relevant voor dit onderzoek, waarin de Nederlandse en Duitse OT van de Engelse brontekst worden geanalyseerd. Kijkers zullen elementen uit de originele dialoog begrijpen, waardoor de beschikbare keuzes van de vertaler beperkt worden. Hoewel woordspelingen vaak alleen gebaseerd zijn op het linguïstische kanaal, gebruiken series en films regelmatig het visuele aspect om een woordgrap te laten werken of in ieder geval om de woordgrap te laten opvallen (Spillner, 1980, geciteerd in Schröter, p. 105). Daardoor kan de vertaler de brontekst niet zomaar vervangen door een willekeurig woord in de doeltekst zonder rekening te houden met wat kijkers op het scherm zien.

Daarnaast beïnvloeden menselijke factoren het vertaalproces. Werkomstandigheden zoals tijdsdruk en vergoeding spelen een rol (Schröter, 2005, p. 107). Zabalbeascoa (1996, p. 239) beschouwt de materiële en institutionele omgeving zelfs als een van de belangrijkste factoren bij de vertaling van verbale humor. De streamingdienst Netflix, waarop RPDR beschikbaar werd gesteld, staat bijvoorbeeld bekend om relatief lage vergoedingen en strakke deadlines, wat de kwaliteit van de OT kan beïnvloeden (Taghavi, 2022). Daarnaast spelen de capaciteiten van de vertaler een cruciale rol (Schröter, 2005, p. 107). Een vertaler moet niet alleen in staat zijn een grap te herkennen om deze te behouden, maar kan er ook voor kiezen een ‘slechte’ grap aan te passen, zodat deze volgens de vertaler wel ‘grappig’ wordt voor het doelpubliek (Vandaele, 2002, p. 150). Dit hangt nauw samen met persoonlijke voorkeuren: volgens Chiaro (1992, p. 5) hangt wat mensen grappig vinden af van taalkundige, geografische, sociaal-culturele en persoonlijke factoren.

De genoemde uitdagingen maken duidelijk dat het vertalen van verbale humor complex is. Wanneer vertalingen worden gelijkgesteld aan een nauwe overdracht van betekenis, functie en vorm, dan is verbale humor inderdaad onvertaalbaar (Schröter, 2005, p. 100). Deze beperkte interpretatie moet echter worden verworpen. Volgens Nida (1964) is dynamische equivalentie essentieel: een succesvolle vertaling roept een vergelijkbare humoristische reactie op bij het doelpubliek, zelfs als de tekst daarvoor wordt aangepast (Bucaria, 2017, p. 438). Hoewel verbale humor in theorie dus vertaalbaar is, blijkt uit verschillende studies dat verbale humor vaak verloren gaat in OT (Gottlieb, 1997; Jaki, 2016; Schröter, 2005; Williamson & de Pedro Ricoy, 2014).

In dit onderzoek staat de vraag centraal hoe de verschillende vormen van verbale humor in RPDR worden vertaald in de Nederlandse en Duitse OT. Voor de context van deze studie is het belangrijk om te benadrukken dat AVT verschillende vormen van vertaling omvat, zoals dubbing, ondertiteling, voice-over (Díaz-Cintas & Nikolić, 2017). De twee doeltalen, Nederlands en Duits, worden gesproken in gebieden met verschillende voorkeuren wat betreft AVT. In Nederland en Vlaanderen, waar Nederlands de voertaal is, is ondertiteling de meest dominante vorm van vertaling (Schröter, 2005, pp. 29-30). In Duitsland en Oostenrijk, waar Duits de voertaal is, is dubbing daarentegen de meest dominante vorm van vertaling (Schröter, 2005, pp. 8-9).

Op basis van de bestaande literatuur wordt deze algemene onderzoeksvraag opgedeeld in de volgende drie deelvragen:

Voor de eerste onderzoeksvraag is de hypothese dat verbale humor in RPDR grotendeels verloren gaat in de ondertiteling, zoals eerder is aangetoond in studies naar de vertaling van drag lingo en woordspelingen in Romaanse talen (Fusco, 2020; Palacios Sánchez & Zárate Granados, 2019; Passa, 2021; Pérez i Sampietro, 2018). Aangezien dit onderzoek zich richt op vertalingen tussen Germaanse talen, die nauwer verwant zijn aan het Engels, kan dit mogelijk andere resultaten opleveren dan de onderzoeken naar Romaanse talen; er wordt dan ook verwacht dat de strategieën letterlijke vertaling met behoud van humor (Schröter, 2005; Jaki, 2016) en overname vaker zullen worden toegepast in de Nederlandse en Duitse ondertiteling. De meest gebruikte strategie die tot het verlies van humor leidt is naar verwachting neutralisering (Schröter, 2005; Jaki, 2016). De strategie weglating wordt echter niet verwacht in deze dataverzameling, in lijn met de bevindingen van Jaki (2016).

Voor de tweede onderzoeksvraag luidt de hypothese dat er correlaties zijn tussen de verschillende vormen van verbale humor en bepaalde vertaalstrategieën. Uit eerder onderzoek (Jaki, 2016; Schröter, 2005) blijkt dat creatieve lexicale blends vaak overgenomen worden in vertaling, paronymie vaak geneutraliseerd wordt, en polysemie, fraseologische aanpassingen en letterlijke interpretaties van figuurlijk taalgebruik meestal letterlijk vertaald worden. Rijmen en alliteraties daarentegen worden zelden letterlijk vertaald.

De hypothese voor de derde en laatste onderzoeksvraag is dat in de Nederlandse OT meer materiaal onveranderd uit de brontekst wordt overgenomen dan in de Duitse OT. Deze hypothese is gebaseerd op de voorkeur voor dubbing of ondertiteling die varieert per gebied: in Duitstalige gebieden heeft dubbing de voorkeur; in Nederlandstalige gebieden heeft ondertiteling de voorkeur (Schröter, 2005). Door deze voorkeur voor ondertiteling is het Nederlandstalige publiek meer blootgesteld aan Engels, aangezien de Engelstalige audio behouden blijft. De verwachting is daarom dat de Nederlandstalige ondertiteling meer Engelse elementen zal bevatten, wat zou aansluiten bij de bevindingen van Jaki (2025).

Figuur 1 biedt een overzicht van de verschillende categorieën van verbale humor (b=113) die voorkomen in de geselecteerde fragmenten van RPDR.

Bij het vertalen van deze vormen van verbale humor werd neutralisering het vaakst toegepast (zie Figuur 2). Neutralisering vormt meer dan de helft van alle gehanteerde vertaalstrategieën (d=120/226; 53 %), wat betekent dat de verbale humor in de OT verloren gaat. De op een na meest gebruikte vertaalstrategie is overname, met 19 % (d=42/226). De top drie wordt vervolledigd door letterlijke vertaling met behoud van humor, met 11,5 % (d=26/226). Beide vormen van equivalentie – equivalentie A (zelfde vorm van verbale humor) (d=19/226; 8 %) en equivalentie B (andere vorm van verbale humor) (d=17/226; 8 %) – worden minder vaak gehanteerd. Slechts in 1 % van de gevallen wordt de verbale humor volledig weggelaten uit de doeltekst.

Figuur 2 toont dat de drie meest gebruikte vertaalstrategieën dezelfde zijn in het Nederlands (NL) als in het Duits (DE): neutralisering, overname en letterlijke vertaling met behoud van humor. Het grootste verschil tussen beide doeltalen zit in het gebruik van overname als vertaalstrategie: in NL werd 23 % (d1=26/113) van de attestaties onveranderd overgenomen, terwijl dit in de Duitse doeltekst slechts 14 % (d2=16/113) was.

In het volgende deel worden de resultaten per categorie van verbale humor besproken om patronen en correlaties tussen de verschillende vormen van verbale humor en bepaalde vertaalstrategieën te identificeren.

De eerste onderzoeksvraag richt zich op de vraag of de verbale humor in de ondertiteling van RPDR behouden blijft en, zo ja, welke vertaalstrategieën daarbij worden gebruikt. Op basis van eerdere studies (Gottlieb, 1997; Jaki, 2016; Schröter, 2005; Williamson & de Pedro Ricoy, 2014) werd verwacht dat een aanzienlijk deel van de humor verloren zou gaan, met name door neutralisering. Tegelijk werd verwacht dat letterlijke vertaling met behoud van humor relatief vaak zou voorkomen. Weglating als strategie zou daarentegen waarschijnlijk niet of slechts zelden worden toegepast.

De resultaten bevestigen grotendeels de hypothesen: in de OT van RPDR ging 54 % van de verbale humor verloren door de vertaalstrategieën neutralisering en weglating. Dit sluit aan bij eerdere bevindingen, zoals die van Gottlieb (1997) en Schröter (2005), die eveneens vaststelden dat ongeveer de helft van de woordspelingen in ondertiteling verloren gaat. Dit verlies hangt samen met taalkundige uitdagingen, cultuurspecifieke elementen en technische beperkingen.

Het is vaak moeilijk om denotaties en connotaties over te brengen alsook het humoristisch effect te behouden bij vertaling, zeker bij de vele verwijzingen naar de Amerikaanse (pop/drag‑)cultuur in RPDR. Het programma veronderstelt een hoge mate van culturele voorkennis, waarover Nederlandse en Duitse kijkers mogelijk minder beschikken dan het Amerikaanse publiek, wat kan bijdragen aan de neutralisering van cultuurspecifieke humor. Bovendien zijn er beperkingen in tijd en ruimte in ondertiteling, evenals de noodzaak om cohesie te behouden tussen beeld, tekst en geluid, wat de creativiteit van de vertaler beperkt. Toch moet hierbij worden opgemerkt dat het humoristische effect in sommige gevallen alsnog door de kijker kan worden opgepikt, ondanks de neutralisering in de ondertitels. Aangezien de originele Engelse audio hoorbaar blijft, kunnen kijkers die een goede beheersing van het Engels hebben – wat waarschijnlijk is gezien de jonge doelgroep van RPDR en de brede verspreiding van Engelstalige content via sociale media – de oorspronkelijke grap mogelijk alsnog herkennen. Dit onderstreept de multimodaliteit van audiovisuele vertaling: beeld, geluid en tekst interageren met elkaar, waardoor betekenis niet uitsluitend door de ondertiteling wordt overgebracht.

In de onderzochte dataverzameling werden de eerder creatieve vertaalstrategieën, zoals equivalentie A en equivalentie B, elk slechts in 8 % van de gevallen toegepast. Aangezien creativiteit tijd vergt, kan het lage percentage te maken hebben met de werkomstandigheden van vertalers, die vaak strakke deadlines en beperkte vergoedingen hebben, zeker bij een platform als Netflix. Zabalbeascoa (1996) benadrukt dat de materiële en institutionele omgeving van de vertaler cruciaal is voor het succes van de vertaling van verbale humor.

In tegenstelling tot eerdere studies (Jaki, 2016; Schröter, 2005), waar letterlijke vertaling met behoud van humor de meest gebruikte strategie was, is neutralisering in dit onderzoek dominant. De op een na meest gebruikte strategie is overname (19 %), gevolgd door letterlijke vertaling met behoud van humor (11,5 %). Een mogelijke verklaring is dat de vertalers ervan uitgaan dat het doelpubliek een zekere kennis van het Engels heeft, zeker gezien de brede verspreiding van Engelstalige content via sociale media onder jongeren. Daardoor zouden vertalers vaker kunnen terugvallen op materiaal uit de brontekst. Deze bevindingen komen grotendeels overeen met onderzoek naar de vertaling van RPDR in Romaanse talen, waar neutralisering vaak werd toegepast (Fusco, 2020; Palacios Sánchez & Zárate Granados, 2019; Passa, 2021; Pérez i Sampietro, 2018). In die studies werd overname vooral gebruikt voor cultuurspecifieke termen uit het drag lingo, maar minder vaak voor woordspelingen.

De hypothese dat de strategie weglating niet zou voorkomen werd grotendeels bevestigd. In twee gevallen werd de verbale humor echter volledig weggelaten in de Nederlandse OT, wat enigszins afwijkt van de bevindingen van Jaki (2016). Deze weglatingen kwamen uitsluitend voor in de Nederlandse en niet in de Duitse OT.

De tweede onderzoeksvraag richt zich op de vraag of er patronen of correlaties zijn tussen bepaalde soorten verbale humor en bepaalde vertaalstrategieën. Het merendeel van de hypotheses kon op basis van de resultaten worden bevestigd. Ten eerste worden creatieve lexicale blends en neologismen vaak behouden (overname), wat overeenkomt met de bevindingen van Jaki (2016) en Schröter (2005). Vermoedelijk gaan de vertalers ervan uit dat het doelpubliek deze nieuwe lexicale constructies uit de brontekst kan begrijpen. Ten tweede wordt de hypothese bevestigd dat attestaties van polysemie meestal vertaald worden door letterlijke vertaling met behoud van humor (31 %), wat aansluit bij eerder onderzoek. Deze observatie ondersteunt de stelling van Schröter (2010, geciteerd in Jaki, 2016) dat deze vertaalstrategie mogelijk is door overeenkomsten in polysemische relaties tussen de verwante talen zoals Engels, Nederlands en Duits. Ten derde wordt de hypothese bevestigd dat paronymie meestal wordt geneutraliseerd, wat overeenstemt met de bevindingen van Schröter (2005). Dit kan het gevolg zijn van de gedeeltelijke formele gelijkenis tussen twee paroniemen; terwijl polysemische relaties in twee verwante talen kunnen overeenkomen, en dus vaak letterlijk vertaald kunnen worden, is die kans bij paronymie veel kleiner. Ten slotte worden rijmen en alliteraties nauwelijks letterlijk vertaald, in lijn met de bevindingen van Jaki (2016) en Schröter (2005): er werd slechts één attestatie hiervan gevonden. Dit resultaat ondersteunt Schröters (2005, pp. 344-345) stelling dat rijmen en alliteraties sterk vormgebonden zijn, waardoor letterlijke vertaling zelden succesvol is, behalve bij toeval.

Twee resultaten wijken af van de verwachtingen. Fraseologische aanpassingen worden meestal geneutraliseerd en niet vaak letterlijk vertaald, wat afwijkt van de resultaten van Jaki (2016) en Schröter (2005). Jaki (2016, p. 373) vermeldt echter dat veel letterlijke vertalingen met behoud van humor van fraseologische aanpassingen onverwacht zijn. Aangezien paronymie en fraseologische aanpassingen bepaalde overeenkomsten vertonen – veel fraseologische aanpassingen ontstaan door het vervangen van een woord door een paroniem – is het niet verwonderlijk dat de resultaten van beide categorieën in dezelfde lijn liggen. In dit onderzoek werden alle attestaties die gebaseerd zijn op een fraseologisme echter geteld als fraseologische aanpassingen. Het is bovendien mogelijk dat sommige fraseologische aanpassingen letterlijk werden vertaald om rekening te houden met de samenhang tussen beeld, tekst en gelach, maar wanneer de verbale humor daarbij verloren ging, werden ze als neutralisering gecodeerd.

De verwachting dat letterlijke interpretaties van figuurlijk taalgebruik meestal letterlijk vertaald zouden worden, wordt ontkracht: in 10 van de 16 gevallen werden ze geneutraliseerd. Dit resultaat spreekt Jaki (2016) en Schröter (2005) tegen, al was neutralisering in Schröters onderzoek de op een na meest gebruikte strategie voor deze categorie. Het is bovendien mogelijk dat sommige attestaties letterlijk vertaald werden, maar door het verlies van verbale humor werden ze in dat geval als neutralisering geclassificeerd.

Op basis van dit onderzoek kon het merendeel van de hypothesen uit eerder onderzoek worden bevestigd. Dit wijst op duidelijke patronen tussen de verschillende vormen van verbale humor en bepaalde vertaalstrategieën in de ondertiteling van RPDR. De afwijkende resultaten, met name bij fraseologische aanpassingen en letterlijke interpretaties van figuurlijk taalgebruik, sluiten dergelijke patronen niet uit maar bieden zelfs bijkomende inzichten. Voor bredere conclusies is echter aanvullend onderzoek nodig. Daarbij moet worden benadrukt dat de individuele vertaler een aanzienlijke invloed heeft op de gekozen strategieën, zeker bij een programma als RPDR. Vertalers moeten niet alleen verbale humor in de brontaal en doeltaal kunnen herkennen en overdragen, maar ook een diepgaand begrip hebben van de drag subcultuur en het bijbehorende drag lingo in beide talen om de humor en culturele nuances correct over te brengen.

De derde onderzoeksvraag richtte zich op verschillen in vertaalstrategieën tussen de Nederlandse en Duitse OT van RPDR. De resultaten bevestigen de hypothese dat in de Nederlandse OT vaker materiaal uit de brontekst ongewijzigd wordt overgenomen: 23 % tegenover 14 % in de Duitse OT. Het verschil is echter beperkt, waardoor voorzichtigheid geboden is bij veralgemening. Opvallend is het contrast bij paronymie: in de Nederlandse OT werd overname in 43 % van de gevallen toegepast, tegenover 18 % in de Duitse OT. Dit kan samenhangen met verschillen in audiovisuele vertaalpraktijken. In Nederlandstalige gebieden is ondertiteling gangbaar, terwijl in Duitstalige gebieden dubbing traditioneel dominant is. Hoewel Duitstalige kijkers ook via onderwijs en sociale media in contact komen met het Engels, kunnen de verwachtingen rond audiovisuele vertaling verschillen. Aangezien dubbing de brontaal vervangt door de doeltaal, kan deze nadruk op taalvervanging mogelijk ook doorwerken in ondertiteling, waardoor overname van Engelse elementen minder frequent voorkomt dan in Nederlandstalige contexten. Dit resultaat wijkt af van de bevindingen van Schröter (2005), die weinig verschil constateerde tussen de Duitse OT en de Deense, Noorse en Zweedse OT, ondanks de voorkeur voor ondertiteling in deze drie taalgebieden. Dit kan te maken hebben met verschillen in het onderzochte genre en de snelle ontwikkelingen op vlak van globalisering en technologie. Schröter (2005) onderzocht vooral familiefilms, waarvan het jonge doelpubliek vermoedelijk weinig Engels kent. Dit kan verklaren waarom overname in deze films minder werd toegepast dan in RPDR. Dit programma werd namelijk geproduceerd in een tijd van toenemende globalisering en technologie, wat kan verklaren waarom vertalers, vooral in de Nederlandstalige OT, ervan uitgaan dat het publiek genoeg interactie heeft met Engels om onvertaalde verbale humor te begrijpen.